Muzaffer USLICA

Giriş

Küreselleşen ekonomide çok uluslu şirketlerin faaliyetlerini farklı ülkelere yayması, vergi sistemleri açısından yeni sorunları da beraberinde getirmiştir. Özellikle büyük ölçekli işletmelerin kârlarını düşük vergili ülkelere kaydırmaları nedeniyle birçok ülke vergi gelirlerinde kayıplar yaşamıştır.

Bu gelişmeler doğrultusunda OECD tarafından geliştirilen BEPS (Kar Aktarımı Yoluyla Matrah Aşındırması) projesi kapsamında, çok uluslu işletmelerin faaliyet gösterdikleri ülkelerde asgari düzeyde vergilendirilmelerini sağlayacak yeni bir sistem oluşturulmuştur. Bu sistem bugün "Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi" olarak uygulanmaktadır.

Türkiye de 2 Ağustos 2024 tarihinde yürürlüğe giren 7524 sayılı Kanun ile bu sisteme dahil olmuştur.

Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisinin Amacı

Bu düzenlemenin temel amacı, çok uluslu işletmelerin kârlarını vergi oranlarının düşük veya hiç olmadığı ülkelere aktarmalarını engellemektir.

Özellikle yıllık konsolide hasılatı belirli bir büyüklüğün üzerinde olan çok uluslu şirketlerin;

• Vergi cennetleri olarak bilinen ülkelere yönelmeleri,

• Vergi matrahlarını aşındırmaları,

• Faaliyet gösterdikleri ülkelerde yeterli vergi ödememeleri,

uluslararası vergi sisteminde önemli bir sorun olarak görülmektedir.

Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi uygulaması ile bu şirketlerin faaliyet gösterdikleri her ülkede belirli bir asgari vergi yüküne tabi olmaları amaçlanmaktadır.

OECD, BEPS ve Sütun 2 Süreci

2013 yılında OECD tarafından yayımlanan BEPS Eylem Planı, çok uluslu şirketlerin vergi planlamaları yoluyla matrah aşındırmalarını önlemek amacıyla hazırlanmıştır.

Daha sonra dijitalleşmenin yarattığı yeni vergi sorunlarının çözümü amacıyla BEPS 2.0 süreci başlatılmıştır.

Bu sürecin ikinci ayağını oluşturan "Sütun 2" kapsamında, çok uluslu işletmelerin faaliyet gösterdikleri tüm ülkelerde asgari vergi oranına tabi tutulması hedeflenmiştir.

Bugün itibarıyla 140'tan fazla ülke bu sisteme katılmış durumdadır.

GloBE Kuralları Nedir?

GloBE (Global Anti-Base Erosion) Kuralları, küresel asgari kurumlar vergisinin uygulanmasına ilişkin uluslararası çerçeveyi oluşturmaktadır.

Bu kuralların temel amacı:

• Vergi rekabetini azaltmak,

• Vergi gelirlerinin korunmasını sağlamak,

• Çok uluslu işletmelerin düşük vergili ülkelere yönelmelerini önlemek,

• Vergileme hakkının kazancın doğduğu ülkede kullanılmasını sağlamaktır.

GloBE kuralları çerçevesinde belirlenen asgari vergi oranı %15 olarak uygulanmaktadır.

Türkiye Sisteme Ne Zaman Dahil Oldu?

Türkiye, 2 Ağustos 2024 tarihli ve 32620 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7524 sayılı Kanun ile Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi sistemine dahil olmuştur.

Kanunun 38 ila 49'uncu maddeleri arasında yer alan düzenlemelerle Kurumlar Vergisi Kanununa yeni hükümler eklenmiştir.

Düzenleme;

• 2024 yılı,

• Ve sonraki vergilendirme dönemlerinde

elde edilen kazançlara uygulanmak üzere yürürlüğe girmiştir.

Yerel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (YATKV) Nedir?

Küresel sistem kapsamında bir ülkede yeterli düzeyde vergi alınmaması halinde, eksik kalan verginin başka bir ülke tarafından tahsil edilmesi mümkündür.

Yerel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi uygulaması ile ülkeler, kendi sınırları içerisinde doğan kazançların vergisini asgari %15 seviyesine tamamlayabilmektedir.

Bu sayede;

• Vergi kaybı önlenmekte,

• İlave verginin başka ülkeler tarafından alınmasının önüne geçilmekte,

• Vergi gelirleri ülke hazinesinde kalmaktadır.

Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (KATKV) Nedir?

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun Ek 7'nci maddesi uyarınca Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi;

• Gelirin Dahil Edilmesi Kuralı (Income Inclusion Rule – IIR)

• Yetersiz Vergilendirilen Ödemeler Kuralı (Undertaxed Payments Rule – UTPR)

esas alınarak hesaplanmaktadır.

Küresel ATV'nin Mükellefi Kimdir?

IIR kapsamında küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisinin mükellefi;

• Nihai ana işletme,

• Ara ana işletme,

• Kısmen sahip olunan ana işletme

olabilmektedir.

Bu kapsamda mükelleflerin bağlı oldukları vergi dairesinde kendi adlarına:

"0064 – Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi"

mükellefiyeti tesis ettirmeleri gerekmektedir.

Beyan ve Bildirim Süreçleri

Küresel ATV mükellefleri tarafından;

• Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Beyannamesi,

• Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Bilgi Beyannamesi,

sunulacaktır.

Bunun yanında kapsama giren çok uluslu işletme gruplarına bağlı işletmeler tarafından;

• Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisine İlişkin Bildirim Formu,

• Çok Uluslu İşletme Grubuna İlişkin Genel Bilgiler Formu

verilebilecektir.

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre beyannameler XML veya JSON formatında değil, yeni e-Beyan sistemi üzerinden doldurulacaktır.

Yerel ve Küresel ATV Kapsamında Kullanılan Temel Kavramlar

Kanunda yer alan bazı önemli tanımlar şunlardır:

• Ana işletme

• Ana merkez

• Ara ana işletme

• Bağlı işletme

• Çok uluslu işletme grubu

• İş ortaklığı

• İş yeri

• Grup

• Kontrol gücü

• Konsolide hasılat

• Kapsanan vergi

• İşletme bazlı kazanç veya zarar

• Güvenli liman uygulamaları

Bu kavramlar verginin kapsamının belirlenmesinde temel rol oynamaktadır.

Kimler Kapsama Giriyor?

7524 sayılı Kanun kapsamında;

İlgili mali yıl öncesindeki dört mali yılın en az ikisinde;

750 milyon Avro karşılığı Türk lirası veya daha fazla yıllık konsolide hasılata sahip çok uluslu işletme grupları

uygulama kapsamına girmektedir.

Dolayısıyla sistem doğrudan küçük ve orta ölçekli işletmeleri hedeflememektedir.

Kimler Muaf?

Kanunun Ek 3'üncü maddesi uyarınca aşağıdaki işletmeler ve bunların işyerleri uygulamadan muaftır:

• Kamu kurum ve kuruluşları

• Uluslararası kuruluşlar

• Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar

• Emeklilik yatırım fonları

• Nihai ana işletme niteliğindeki yatırım fonları

• Nihai ana işletme niteliğindeki gayrimenkul yatırım fonları ve gayrimenkul yatırım araçları

Nihai Ana İşletme Muafsa Grup da Muaf mı?

Hayır.

Nihai ana işletmenin muaf olması, grup bünyesindeki diğer bağlı işletmelerin de otomatik olarak muaf olduğu anlamına gelmez.

Her bağlı işletmenin durumu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Nihai Ana İşletme Nedir?

Nihai ana işletme;

Başka bir işletme üzerinde doğrudan veya dolaylı kontrol gücüne sahip olan ve kendisi başka bir işletmenin kontrolünde bulunmayan işletmedir.

Ayrıca başka ülkelerde bir veya daha fazla iş yerine sahip olabilir.

İşletme Bazlı Kazanç veya Zarar Nedir?

İşletme bazlı kazanç veya zarar;

Her bağlı işletmenin uluslararası kabul görmüş finansal muhasebe standartlarına göre hazırlanan finansal tablolarında yer alan net kazanç veya zararının belirli düzeltmelerden geçirilmiş halidir.

Bu hesaplamada;

• Bazı giderler ilave edilir,

• Bazı gelirler düşülür,

• Kanunda belirtilen düzeltmeler uygulanır.

Ülkesel Bazlı Kazanç veya Zarar Nedir?

Bir ülkede faaliyet gösteren çok uluslu işletme grubuna bağlı işletmelerin işletme bazlı kazanç veya zararlarının toplamıdır.

Bu tutar ülke bazında vergi yükünün hesaplanmasında kullanılır.

Vergi Yükü Nasıl Hesaplanır?

Vergi yükü;

• Cari dönem vergi giderleri,

• Ertelenmiş vergi düzeltmeleri,

dikkate alınarak hesaplanır.

Hesaplama sonucunda ilgili ülkedeki etkin vergi oranı belirlenir ve bu oran %15'in altında kalıyorsa tamamlayıcı vergi gündeme gelir.

Ülkeler Bu Sistemi Uygulamak Zorunda mı?

Teknik olarak ülkeler GloBE kurallarını uygulamak zorunda değildir.

Ancak uygulamayan ülkeler, vergileme haklarının bir kısmını diğer ülkelere bırakabilecekleri için vergi gelirlerinde kayıplarla karşılaşabilmektedir.

Bu nedenle birçok ülke sistemi kendi iç hukukuna aktarmayı tercih etmektedir.

Kurallara Uyulmaması Halinde Ne Olur?

GloBE kurallarını uygulayan ülkeler, tamamlayıcı verginin beyanı ve ödenmesine ilişkin yaptırımlar belirleyebilmektedir.

Örneğin Avrupa Birliği düzenlemelerinde bazı durumlarda bağlı işletmenin cirosunun %5'i oranına kadar ceza uygulanabilmesine yönelik hükümler bulunmaktadır.

Sonuç

Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi, uluslararası vergi sisteminde son yılların en önemli dönüşümlerinden biridir. Özellikle yıllık konsolide hasılatı 750 milyon Avro ve üzerindeki çok uluslu işletme gruplarını ilgilendiren bu düzenleme, küresel ölçekte asgari %15 vergi yükü oluşturmayı hedeflemektedir.

Türkiye'nin 7524 sayılı Kanun ile sisteme dahil olmasıyla birlikte, kapsama giren işletmeler açısından yeni beyan yükümlülükleri, vergi hesaplama yöntemleri ve raporlama süreçleri ortaya çıkmıştır. Bu nedenle çok uluslu işletme gruplarının hem yerel hem de küresel vergi yükümlülüklerini dikkatle takip etmeleri büyük önem taşımaktadır.