128 Hesap Nedir? Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı, tahsili şüpheli hale gelen senetli ve senetsiz ticari alacakları izleyen aktif hesaptır. İşletme, ilgili alacağı 120 Alıcılar veya 121 Alacak Senetleri gibi hesaplardan 128’e borç kaydederek aktarır. Tahsilat veya tahsil imkânsızlığının kesinleşmesine bağlı çıkışta hesabı alacaklandırır. Bu aktarım tek başına gider oluşturmaz. 

TBB Risk Merkezi’nin 22 Ekim 2026’da yayımladığı Eylül 2026 protestolu senet raporu, tahsilat riskini izlemek için güncel bir kaynaktır. Bununla birlikte genel istatistikler, işletmenin belirli bir alacağını şüpheli saymak için gereken belge ve koşulların yerine geçmez.  

128 Hesap Nedir? Şüpheli Ticari Alacakların Tanımı 

128 hesap, tahsilinde belirsizlik oluşan ticari alacakları normal müşteri ve senet hesaplarından ayıran bilanço hesabıdır. 128 muhasebe kodu, Dönen Varlıklar içindeki Ticari Alacaklar grubunda yer alır. Normal bakiyesi borçtur.  

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği; vadesi geçmiş, vadesi birkaç kez uzatılmış, protesto edilmiş, yazıyla birden fazla istenmiş veya dava/icra safhasına taşınmış senetli ve senetsiz alacakları bu kapsamda açıklar. Ancak muhasebedeki sınıflandırma ile karşılığın vergi matrahından indirilebilmesi aynı değerlendirme değildir. 

İşletme, gecikmiş her müşteri bakiyesini otomatik olarak zarar yazamaz. Önce tahsil riskini belgeler, ardından hesap sınıflandırmasını ve VUK’a göre karşılık şartlarını ayrı inceler. Ticari nitelik taşımayan alacaklarda ise 138 gibi niteliğe uygun hesaplar değerlendirilir. 

Bir Alacak Hangi Şartlarda 128’e Aktarılır? 

Alacak, tahsilinin şüpheli hale geldiğini gösteren somut nedenler bulunduğunda 128’e aktarılır. Vergi açısından karşılık ayrılabilmesi için VUK 323’teki ticari veya zirai kazançla bağlantı şartı ve aşağıdaki iki alternatif yol değerlendirilir.  

• Dava veya icra yolu: Alacak dava ya da icra safhasında bulunmalıdır. Başvuru ve takip belgeleri dosyada yer almalıdır. 

• Küçük alacak yolu: 2026 yılında 25.000 TL’yi aşmayan alacak, protestoya veya yazıyla bir defadan fazla istenmesine rağmen ödenmemiş olmalıdır. 

Protesto, yazılı istem ve küçük alacak sınırı birbirinden bağımsız üç hak doğurmaz. İkinci yolda tutar koşulu ile talep/protesto koşulu birlikte aranır. Daha yüksek bir alacakta yalnız protesto bulunması, vergiye uygun karşılık için yeterli değildir. 

Örneğin 18.000 TL ticari alacağın birden fazla yazılı talebe rağmen ödenmediği belgelenirse küçük alacak yolu incelenebilir. Buna karşılık 120.000 TL alacakta aynı yazışmaların bulunması, dava veya icra şartını kendiliğinden karşılamaz. 

Mali müşavir, fatura veya senedi, vade bilgisini, talep ve tebliğ belgelerini, dava/icra dosyasını, teminatları ve alacağın şüpheli hale geldiği dönemi birlikte kontrol etmelidir. Eski bir faturanın tarihi, yeni başlayan hukuki takibin tarihinden ayrı değerlendirilir. 

128 Hesabın Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır? 

128 hesabın muhasebe kaydı, şüpheli alacağın ilgili normal alacak hesabından çıkarılmasıyla başlar. Aşağıdaki örnekler bağımsızdır; tutarlar temsilidir. Aktarım kayıtlarında satış veya KDV ikinci kez kaydedilmez. 

Senetsiz Ticari Alacağın 128’e Aktarılması 

İşletmenin 120 Alıcılar hesabında bulunan KDV dahil 120.000 TL alacağının icra takibine alındığı ve şüpheli niteliğinin belgelendiği varsayılır: 

Bu işlem alacağın sınıfını değiştirir; işletmenin toplam brüt alacağı azalmaz. Müşteri alt hesabı ve icra dosya numarası eşleştirilerek izleme sürdürülür. 

Senetli Alacağın 128’e Aktarılması 

121 Alacak Senetleri hesabında izlenen 60.000 TL senet için icra takibi başlamış ve tahsil riski belgelenmiştir: 

Senet portföyden çıkarılırken alacak 128 altında takip edilir. Daha önce reeskont ayrılmışsa ilgili değerleme kayıtları ayrıca kontrol edilir. Aynı risk için mükerrer gider oluşturulmaz. 

Şüpheli Alacaktan Kısmi Tahsilat 

128’de izlenen 120.000 TL alacağın 30.000 TL’si banka hesabına ödenmiştir: 

128 bakiyesi 90.000 TL’ye düşer. Daha önce karşılık ayrılmışsa tahsil edilen bölüme ilişkin karşılık çözümü ayrıca yapılır. Tahsilat, önceden karşılık ayrılmış olması halinde ilgili gelir etkisiyle birlikte değerlendirilir; sadece 128 bakiyesini azaltmakla işlem tamamlanmaz. 

Değersiz Hale Gelen Alacağın Kapatılması 

Alacak, VUK 322’de aranan yargı kararı veya kanaat verici belgeyle tahsil imkânını kesin olarak kaybettiğinde değersiz alacak olarak değerlendirilir. Yalnız vadenin geçmesi, borçlunun ödeme yapmaması veya dosyanın uzun sürmesi yeterli değildir.  

Daha önce tamamına karşılık ayrılmış 50.000 TL alacağın değersiz hale geldiği ve ayrıca KDV düzeltmesi gerektirmediği varsayılır: 

Bu kayıt, mevcut karşılıkla brüt alacağı kapatır; aynı tutar yeniden gider yazılmaz. Karşılık ayrılmamış veya kısmen ayrılmış alacaklarda kayıt farklılaşır. KDV içeren alacaklarda aşağıdaki vergi düzeltmesi ayrıca incelenir. 

Teminatlı Alacaklarda 128 Nasıl Kullanılır? 

Teminatlı alacakta tahsil riskine ilişkin sınıflandırma ile karşılık tutarı ayrı belirlenir; vergiye uygun karşılık yalnız teminattan geri kalan bölüm için ayrılabilir.  

Örneğin şüpheli hale gelen 100.000 TL alacağın 40.000 TL’si geçerli ve yeterli teminatla karşılanıyorsa karşılık açısından teminatsız 60.000 TL değerlendirilir. İşletme, teminatın kapsamını ve tahsil kabiliyetini belgelemelidir. Vergi mevzuatının kabul ettiği tutarı aşan karşılık giderinde KKEG değerlendirmesi gerekir. 

Şüpheli Alacakta KDV Nasıl Değerlendirilir? 

Şüpheli ticari alacak, müşterinin ödemediği KDV dahil tutar üzerinden izlenebilir; yalnız şüpheli hale gelmesi satış KDV’sini iptal ettirmez. VUK 323 şartları, kayıt ve beyan koşulları sağlandığında KDV’den kaynaklanan alacak için de karşılık değerlendirilebilir.  

Örneğin 100.000 TL satış bedeli ve 20.000 TL KDV içeren ödenmemiş faturada toplam alacak 120.000 TL’dir. 128’e aktarımda işletme 391 Hesaplanan KDV’yi ters çevirmez, tahsilat olmamasını satış iadesi gibi kaydetmez. 

Alacak sonradan VUK 322 kapsamında değersiz hale gelirse KDV Kanunu 29/4’teki indirim hakkı ayrıca incelenir. Daha önce karşılık yoluyla gider dikkate alınan KDV’nin bu kapsamda indirilebilmesi için gelir veya kurumlar vergisi matrahında gelir olarak dikkate alınması gerekir. Böylece aynı vergi tutarı için mükerrer avantaj oluşması önlenir.  

Dava ve İcra Masrafları 128’e Eklenir mi? 

Dava ve icra masrafları, sırf alacağın takibi için ödendiğinden otomatik olarak 128’e eklenmez. İşletmenin kendi gideri, avukata verilen masraf avansı ve borçludan tahsil edilecek belgeli masraf alacağı ayrı değerlendirilir. 

İcra ve İflas Kanunu’nun 15. maddesinde harç ve masrafların borçluya ait olmasına ilişkin hüküm bulunur. Bununla birlikte muhasebe birimi, her ödemenin hukuki dayanağını ve alacak niteliğini dosyayla doğrulamalıdır. Borçludan talep edilebilir bir masraf alacağı doğmuşsa uygun hesap ve karşılık şartları ayrıca incelenir.  

Örneğin avukata gönderilen kullanılmamış gider avansı doğrudan şüpheli alacak sayılmaz. Önceden gider yazılan aynı masrafın alacağa eklenip yeniden karşılık konusu yapılması da mükerrer gider oluşturabilir.