120 Hesap Nedir? Alıcılar Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

120 Alıcılar Hesabı, işletmenin faaliyet konusu mal ve hizmet satışlarından doğan kısa vadeli, senetsiz ticari alacaklarını izleyen aktif hesaptır. Alacak doğduğunda borç; tahsilat, iade veya geçerli bir mahsup gerçekleştiğinde alacak kaydedilir. Normal işleyişinde borç bakiyesi verir. 

120 Hesabı Nedir? Alıcılar Hesabının Tanımı 

120 hesabı, müşterilerin henüz ödemediği ve senede bağlanmamış kısa vadeli satış borçlarını işletmenin alacağı olarak gösterir. Dönen Varlıklar içindeki Ticari Alacaklar grubunda yer alır. Senede bağlı ticari alacaklar ise 121 Alacak Senetleri hesabında izlenir.  

Örneğin işletme malı teslim edip faturayı düzenlediğinde müşteri bedeli daha sonra ödeyecekse 120 hesap kullanılır. Bir yıldan uzun vadeli senetsiz ticari alacaklarda 220 Alıcılar hesabı değerlendirilir. Ortaklardan veya personelden doğan ticari nitelik taşımayan alacaklar, yalnızca tahsil edilecek para olmaları nedeniyle 120’ye yazılmaz. 

120 Hesap Nasıl Çalışır? Borç ve Alacak Kayıtları 

120 hesap, müşteriden olan alacak arttığında borçlanır, azaldığında alacaklanır. Hesabın borç bakiyesi, işletmenin müşterilerinden tahsil edeceği tutarı gösterir. 

İşletme, her müşteriyi ayrı cari alt hesapta takip etmelidir. Örneğin 120.01 A İşletmesi ve 120.02 B İşletmesi kullanılabilir; numaralar zorunlu değildir. Fatura, vade, para birimi ve tahsilat bilgileri bu ayrımı desteklemelidir. 

Muhasebe birimi yalnız toplam bakiyeyi kontrol etmemelidir. Bir müşterinin borç bakiyesi ile başka müşterinin alacak bakiyesi birbirini örtebilir. Müşteri bazında mutabakat ve yaşlandırma raporu, gecikmiş alacakları ve hatalı eşleştirmeleri görünür kılar. 

120 Alıcılar Hesabı Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır? 

120 Alıcılar Hesabı muhasebe kaydı, satışta müşterinin toplam borcunu; tahsilatta veya iadede azalan alacağı gösterir. Aşağıdaki tutarlar temsilidir. Örnek satışta yüzde 20 KDV’ye tabi bir işlem varsayılmıştır; gerçek işlemde ilgili oran ve özel hükümler esas alınır. 

Veresiye Satış Kaydı 

İşletme, müşterisine 50.000 TL bedelli mal satmış ve 10.000 TL KDV hesaplamıştır. Toplam 60.000 TL’lik alacak şöyledir: 

120 hesaba KDV dahil tutar yazılır. Malın stok çıkışı ve satılan mal maliyeti ayrıca kaydedilir. Hizmet satışında işletmenin gelir hesabı ve maliyet yapısı işlemin niteliğine göre belirlenir. 

Banka Yoluyla Tahsilat 

Müşteri, borcunun 20.000 TL’sini işletmenin banka hesabına göndermiştir: 

Bu tahsilattan sonra müşterinin borcu 40.000 TL kalır. Tahsilat yeni bir satış oluşturmadığından işletme aynı bedel için yeniden 600 ve 391 kaydı yapmaz. 

Çekle Tahsilat 

Müşteri kalan borcunun 30.000 TL’si için çek vermiştir: 

Bu kayıt, alacağın müşteri cari hesabından çek hesabına geçtiğini gösterir; banka tahsilatı henüz gerçekleşmez. Çek bedeli daha sonra tahsil edildiğinde 101 kapanır. Müşterinin 120 bakiyesi ise 10.000 TL’ye düşer. 

101 Alınan Çekler Hesabı işleyişi ve muhasebe kaydı 

Satış İadesi 

Aynı müşteri, 5.000 TL bedelli ve 1.000 TL KDV’li malı uygun iade belgesiyle geri vermiştir. Satıcı işletmenin kaydı şöyledir: 

Müşterinin kalan borcu 4.000 TL olur. İşletme, iadenin belge ve KDV şartlarını kontrol eder; geri gelen malın stok ve maliyet düzeltmesini ayrıca yapar. Bedel önceden tamamen tahsil edilmişse doğan iade borcu ayrıca değerlendirilir. 

Dövizli Alacakta Kur Farkı 

Dövizli alacakta kur farkı, döviz tutarının değerleme günündeki TL karşılığı ile kayıtlı değeri arasındaki farktır. VUK’un 280. maddesi ve ilgili değerleme düzenlemeleri esas alınır. Bakanlığın ilan ettiği kurlar ve uygulanacak hallerde TCMB döviz alış kuru kontrol edilir.  

Bağımsız örnekte 40.000 TL kayıtlı dövizli alacağın dönem sonu değeri 43.000 TL olmuştur: 

Değer 38.000 TL’ye düşseydi 2.000 TL için 656 Kambiyo Zararları borç, 120 Alıcılar alacak çalışırdı. Dönem sonu değerlemesinden doğan kur farkına KDV hesaplanmaz. Tahsilata bağlı kur farkının fatura ve KDV değerlendirmesi ise ayrıdır.  

Dövizli işlemler ve kur farkı muhasebesi 

Kur farkı faturası ve muhasebe kaydı 

Tahsil Edilemeyen Alacağın 128’e Aktarılması 

Tahsil edilemeyen alacak, şüpheli nitelik kazandığında 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına aktarılır. Ancak yalnızca vadenin geçmesi, VUK açısından karşılık gideri indirmek için yeterli değildir.  

• Alacak, ticari veya zirai kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle ilgili olmalıdır. 

• Dava veya icra safhası ya da kanundaki küçük alacak ve yazılı talep/protesto şartları belgelenmelidir; küçük alacak sınırı ilgili yıl için kontrol edilir. 

• Teminat bulunan alacaklarda karşılık, teminattan geri kalan tutarla sınırlıdır. 

Bağımsız örnekte 30.000 TL tutarındaki teminatsız alacağın tamamının şartları sağladığı varsayılır. Önce sınıflandırma yapılır: 

Ardından uygun dönemde karşılık ayrılır: 

120’den çıkış, borcun tahsil edildiği veya hukuken silindiği anlamına gelmez. Muhasebe birimi takip dosyasını, teminatı ve karşılığın vergi şartlarını ayrı izlemelidir. 

120 Hesap Alacak Bakiyesi Verirse Ne Yapılır? 

120 hesap alacak bakiyesi verirse önce fazla tahsilat, eksik fatura, yanlış cari hesap ve gerçek avans ihtimalleri araştırılır. Yalnız gerçek sipariş avansları 340 Alınan Sipariş Avansları hesabına aktarılır. 

Örneğin teslim öncesi alınan 15.000 TL sipariş avansı yanlışlıkla 120’ye yazılmışsa düzeltme şöyledir: 

Her alacak bakiyesini otomatik olarak 340’a taşımak doğru değildir. İade edilecek fazla ödeme ile sipariş avansı farklı nitelik taşır; belge ve sözleşme doğru hesabı belirler. 

120 ve 320 Hesaplar Karşılıklı Nasıl Kapatılır? 

120 ve 320 hesaplar, aynı tarafla olan karşılıklı alacak ve borçlar için geçerli takas veya mahsup dayanağı bulunduğunda 320 borç, 120 alacak kaydıyla kapatılır. Sadece iki hesapta bakiye bulunması yeterli değildir. TBK’nın takas şartları ve tarafların anlaşması değerlendirilir.  

Aynı işletmeden 60.000 TL alacak ve aynı işletmeye 25.000 TL borç bulunduğu, mahsubun belgelendiği varsayılır: 

120’de 35.000 TL alacak kalır. Muhasebe birimi mahsup tutanağında tarafları, faturaları, tarihi ve tutarı göstermeli; mutabakatı dosyalamalıdır. Farklı tüzel kişilerin bakiyeleri gerekçesiz kapatılamaz. Mahsup, satış faturalarının düzenlenmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.