121 Hesap Nedir? Alacak Senetleri Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

121 Alacak Senetleri Hesabı, işletmenin ticari mal ve hizmet satışlarından doğan, senede bağlanmış kısa vadeli alacaklarını izleyen aktif hesaptır. İşletme aldığı senedi nominal değeriyle borç; tahsil, ciro veya ilgili çıkış işleminde alacak kaydeder. Senetsiz ticari alacaklar ise 120 Alıcılar hesabında takip edilir.  

121 Muhasebe Kodu: Alacak Senetleri Hesabı Nedir? 

121 muhasebe kodu, Dönen Varlıklar içindeki Ticari Alacaklar grubunda yer alır ve bono veya poliçe gibi senetlere bağlı kısa vadeli ticari alacakları kapsar. 120 hesabın farkı, alacağın senede bağlı olmamasıdır.  

Örneğin müşteri, daha önce veresiye aldığı malın bedeli için işletmeye senet verdiğinde alacak 120’den 121’e geçer. Bu işlem yeni bir satış değildir; alacağın takip biçimini değiştirir. Bir yıldan uzun vadeli senetli ticari alacaklarda 221 Alacak Senetleri hesabı değerlendirilir. 

Her senetli alacak ticari alacak sayılmaz. İşletme, alacağın kaynağını ve vadesini incelemelidir. Ticari satışla ilgisi bulunmayan senetli alacaklar için niteliğe uygun diğer alacak hesapları kullanılır. 

121 Hesap Nasıl Çalışır? Borç ve Alacak Kayıtları 

121 hesap, senet alındığında borçlanır; senedin tahsili, cirosu veya başka bir hesaba aktarılması sırasında alacaklanır. Normal işleyişinde borç bakiyesi verir ya da sıfırlanır. 

İşletme, portföydeki senetleri 121.01, tahsildekileri 121.02, teminattakileri 121.03 gibi alt hesaplarda izleyebilir. Bu numaralar örnektir. Borçlu, senet numarası, vade, para birimi ve senedin bulunduğu yer takip edilebilmelidir. 

Teminata verilen senet, yalnız bankaya teslim edildiği için tahsil edilmiş sayılmaz. Teminat aktarımı ile senet karşılığında kullanılan kredi ayrı işlemlerdir; kredi borcu ayrıca kaydedilir. 

Alacak Senetlerinin Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır? 

Alacak senetlerinin muhasebe kaydı, senedin edinilme ve elden çıkma nedenine göre karşı hesap seçilerek yapılır. Aşağıdaki örnekler bağımsızdır; tutarlar temsilidir. Satış örneğinde yüzde 20 KDV’ye tabi bir işlem varsayılmıştır. 

Senet Karşılığında Satış 

İşletme 50.000 TL mal bedeli ve 10.000 TL KDV için toplam 60.000 TL nominal değerli senet almıştır: 

Senet tutarı KDV dahil müşteri borcunu gösterir. Malın stok çıkışı ve satış maliyeti ayrıca kaydedilir. Gerçek işlemin KDV oranı ve varsa özel vergileme şartları kendi belgesine göre belirlenir. 

Cari Alacağın Senede Bağlanması 

Daha önce 120 Alıcılar hesabında izlenen 60.000 TL müşteri borcu senede bağlanmıştır: 

İşletme bu aşamada yeniden satış ve KDV kaydı oluşturmaz. Önceki faturayı senetle eşleştirir; cari alacak bakiyesini ilgili tutar kadar kapatır. 

Senedin Bankaya Tahsile Verilmesi 

60.000 TL tutarındaki senet bankaya tahsil için teslim edilmiştir: 

Bu aşamada banka hesabına para girmez. 121 hesabın toplamı değişmez; senedin bulunduğu yer alt hesaplarda güncellenir. 

Komisyon Kesintili Senet Tahsilatı 

Banka, 60.000 TL senedi tahsil etmiş, 600 TL hizmet komisyonunu keserek 59.400 TL aktarmıştır: 

Örnek ek vergi veya başka kesinti içermez. Gerçek kayıtta banka dekontundaki kalemler ayrıştırılır. Hizmet komisyonu ile finansman maliyeti aynı nitelikte değerlendirilmez. 

Alacak Senedinin Satıcıya Ciro Edilmesi 

İşletme, satıcıya olan 60.000 TL borcuna karşılık portföyündeki senedi ciro etmiştir: 

Ciro edilen senedin takibi sona ermez. Senedin ödenmemesi halinde doğabilecek başvuru sorumluluğu, ilgili belgeler ve gerekirse nazım hesaplarla takip edilir. 

Senedin Bankada İskonto Ettirilmesi 

Senedin bankada iskonto ettirilmesi, vadesi beklenmeden finansman kesintisi karşılığında nakde çevrilmesidir. 60.000 TL senet için 3.000 TL finansman gideri kesildiği varsayılır: 

Bu basitleştirilmiş Tek Düzen kaydı, senedin iskonto yoluyla çıkışını gösterir. Teminat karşılığı kredi işleminde senet otomatik kapatılmaz. Sözleşmedeki rücu şartları ve uygulanan finansal raporlama çerçevesinin bilanço dışı bırakma kuralları ayrıca incelenir. Gelecek döneme ait finansman bedellerinde dönemsellik kontrol edilir. 

Protesto Edilen Senet ve 128’e Aktarım 

Protestolu senet, tahsilinin şüpheli hale gelmesi değerlendirilerek 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına aktarılabilir. Ancak protesto tek başına her tutarda alacak için vergiye uygun karşılık hakkı doğurmaz.  

VUK 323 kapsamında ticari veya zirai kazançla bağlantı, dava/icra safhası yahut kanundaki küçük alacak şartları aranır. 2026 yılında 25.000 TL’yi aşmayan alacaklarda protesto veya birden fazla yazılı talebe rağmen ödenmeme şartı değerlendirilir. Teminat varsa karşılık teminatsız bölümle sınırlıdır. 

Bağımsız örnekte 60.000 TL senet icra takibine alınmış ve şüpheli niteliği belgelenmiştir: 

Aktarım gider oluşturmaz. Karşılık ayrılması uygun bulunursa 654 Karşılık Giderleri borç, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı alacak çalışır. Takip dosyası ve karşılığın ayrılacağı dönem ayrıca kontrol edilir. 

TBB Risk Merkezi, 22 Ekim 2026’da Eylül 2026 protestolu senet raporunu yayımlamıştır. Bu istatistikler genel tahsilat riskini izlemeye yardımcı olur; tek bir müşterinin alacağı için karşılık şartlarının yerine geçmez.  

Dönem Sonunda Alacak Senetleri Reeskontu Nasıl Yapılır? 

Alacak senetleri reeskontu, vadesi gelmemiş uygun senetli alacağı değerleme günündeki değerine indirger. VUK 281 ve 285 kapsamında genel olarak seçimliktir; alacak senetlerine reeskont uygulayan mükellef borç senetlerini de aynı şekilde değerlendirmelidir. Banka, banker ve sigorta şirketlerinin özel hükümleri saklıdır.  

Senette geçerli faiz oranı varsa bu oran; Türk lirası senette oran belirtilmemişse ilgili uygulama esasları uyarınca TCMB kısa vadeli avans oranı dikkate alınır. Güncel oran TCMB tablosundan kontrol edilir. İç iskonto hesabında nominal tutar, vadeye kalan gün ve uygun faiz oranı kullanılır.  

Şartları sağlayan senetler için 4.000 TL reeskont hesaplandığı varsayılır: 

121’in nominal tutarı değişmez; 122 hesabı bilançodaki değeri düzenler. İzleyen dönem başında 122 borç, 647 Reeskont Faiz Gelirleri alacak kaydıyla reeskont iptal edilir. Banka iskontosu finansman işlemi, dönem sonu reeskontu ise değerleme işlemidir.  

Verilen Senet Hangi Hesapta İzlenir? 

İşletmenin kendi borcu için düzenleyip verdiği kısa vadeli ticari senet 321 Borç Senetleri hesabında izlenir. Müşteriden alınan senedin kodu ise 121’dir. 

Portföydeki müşteri senedini satıcıya ciro etmek, işletmenin yeni bir borç senedi düzenlemesiyle aynı işlem değildir. Hesap seçimi, senedin işletmeye ait bir borcu mu yoksa müşteriden alacağı mı temsil ettiğine göre yapılır.