118 Hesap Nedir? Diğer Menkul Kıymetler Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı, kısa vadeli yatırım amacıyla edinilen ve 110, 111 veya 112 hesaplarının kapsamına girmeyen menkul kıymetleri izleyen aktif hesaptır. Yatırım fonu katılma payları bu hesapta takip edilebilir. İşletme, edinimde alış bedelini borç; satışta kayıtlı tutarı alacak yazar.  

118 Hesap Tanımı: Diğer Menkul Kıymetler Hesabı Neyi Kapsar? 

118 hesap, Tek Düzen Hesap Planı’nın 11 Menkul Kıymetler grubundaki diğer hesaplarda tanımlanmayan geçici yatırımları kapsar. İşletmenin faiz, kâr payı veya fiyat değişiminden gelir elde etme amacıyla tuttuğu uygun araçlar bu grupta yer alır.  

Hesap seçimini ürünün adı kadar yatırımın niteliği ve elde tutma amacı belirler. İşletme, fonun izahnamesini ve banka işlem belgesini birlikte incelemelidir. Uzun vadeli yatırım niteliğindeki varlıklar için mali duran varlık hesapları ayrıca değerlendirilir. 

Hisse senedi alım ve satımları 118 hesabın konusu değildir. Bu işlemlerin ayrıntıları Müşavir Rotası’nın ilgili yazısında açıklanır: 

Hisse senedi nedir, muhasebesi nasıl yapılır? 

118 Hesapta Hangi Menkul Kıymetler İzlenir? 

118 hesapta yatırım fonu katılma payları, kâr-zarar ortaklığı belgeleri ve diğer menkul kıymet hesaplarına girmeyen uygun araçlar izlenir. Her ürünün hukuki niteliği ve yatırım amacı ayrıca kontrol edilir. 

• Yatırım fonu katılma payları: Kısa vadeli yatırım amacıyla edinilen uygun fon payları. 

• Likit fon ve para piyasası fonu payları: Günlük likidite sağlamaları, bunları kendiliğinden banka mevduatına dönüştürmez. 

• Kâr-zarar ortaklığı belgeleri: İlgili yatırım aracının niteliğine göre 118 kapsamında değerlendirilen belgeler. 

• Gelir ortaklığı senetleri: İhraç özellikleri incelenerek 110–112 kapsamına girmeyenlerin değerlendirilmesi gerekir. 

“Likit fon hangi hesapta izlenir?” sorusunun kısa vadeli fon yatırımları açısından yanıtı 118 hesaptır. İşletme, 118.01 Para Piyasası Fonları gibi alt hesaplar açabilir. Alt hesap numarası zorunlu bir standart değildir; fon kodu ve adet bazında izlenebilirlik sağlaması önemlidir. 

118 Hesabın Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır? 

118 hesabın muhasebe kaydı, alışta borç; elden çıkışta alacak yönünde yapılır. Normal bakiye borçtur. Satış bedeli ile ilgili kayıtlı tutar arasındaki fark, işlemin sonucuna göre 645 Menkul Kıymet Satış Kârları veya 655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabına aktarılır.  

Aşağıdaki bağımsız örnekler, önceki dönem değerlemesi veya karşılık kaydı bulunmadığını varsayar. Tutarlar temsilidir. İşlem giderleri ve stopaj, aksi belirtilmedikçe örneklere dahil değildir. Alım giderleri, menkul kıymetin alış bedeline eklenmeden niteliğine uygun gider hesabında ayrıca izlenir.  

Yatırım Fonu Alımı 

İşletmenin banka hesabından 100.000 TL ödeyerek kısa vadeli yatırım amacıyla fon payı aldığı varsayılır: 

Muhasebe birimi fon kodunu, pay adedini, işlem tarihini ve alış tutarını banka belgesiyle eşleştirir. Aynı fonun farklı tarihlerdeki alımları, maliyet ve vergi takibi için ayrı izlenebilir. 

Fonun Kârla Satılması 

100.000 TL kayıtlı tutarı bulunan fon payları 112.000 TL’ye satılmıştır. Vergi kesintisi bulunmadığı varsayımında kayıt şöyledir: 

Satış kârı 12.000 TL’dir. İşletme, tahsilatın tamamını gelir yazmaz; yatırımın kayıtlı tutarını 118’den çıkarır. Fonun satışıyla oluşan kazanç ile ayrı bir faiz veya gelir dağıtımı aynı işlem kabul edilmez. 

Fonun Zararla Satılması 

100.000 TL kayıtlı tutarı bulunan fon payları 96.000 TL’ye satılmışsa 4.000 TL satış zararı oluşur: 

Daha önce değerleme veya karşılık kaydı yapılmışsa muhasebe birimi satış kaydını bu kayıtlarla birlikte kurar. Aksi durumda aynı zarar veya gelir ikinci kez muhasebeleşebilir. 

Dönem Sonu Değerleme ve 119 Karşılık Hesabı 

Dönem sonu değerleme yöntemi, VUK’un 279. maddesine göre menkul kıymetin özelliklerine bağlıdır; bütün fonları alış bedeliyle izlemek doğru değildir. Maddede belirtilen şartları sağlayan fon katılma belgeleri alış bedeliyle, diğer menkul kıymetler ise ilgili borsa rayici veya alternatif değerleme esaslarıyla değerlendirilir.  

Örneğin fon portföyünün en az yüzde 51’i Türkiye’de kurulmuş şirketlerin hisse senetlerinden oluşan fonların katılma belgelerinde alış bedeli esası bulunur. Borsa rayici olmayan, getirisi ihraç edenin kâr ve zararına bağlı olup değerleme tarihinde hesaplanamayan araçlarda da alış bedeli uygulanır. Diğer durumlarda işlemiş getiri dahil kanuni ölçü araştırılır. 

119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı ise Tek Düzen kapsamında önemli veya sürekli değer azalışını izler. 100.000 TL’lik yatırım için 8.000 TL karşılık gerektiği varsayımında kayıt şöyledir:  

Bu muhasebe karşılığı kendiliğinden vergi matrahından indirilemez. Vergi mevzuatının kabul etmediği giderlerde kanunen kabul edilmeyen gider değerlendirmesi yapılır. VUK değerlemesi ile 119 karşılığı birbirinin yerine geçmez; aynı düşüş için mükerrer gider oluşturulmaz. 

Fon Getirilerinde Stopaj Nasıl Kaydedilir? 

Fon getirilerindeki stopaj, GVK geçici 67. madde ve yürürlükteki kararlar çerçevesinde belirlenir. Fon türü, yatırımcının hukuki statüsü, edinim tarihi ve geçiş hükümleri sonucu değiştirebilir. Bu nedenle bütün şirketlerin fon kazancını stopajsız kabul etmek doğru değildir.  

Özellikle Eylül 2026 tarihli 11734 sayılı Karar sonrasında para piyasası fonları bakımından yatırımcı türüne göre güncel uygulama kontrol edilmelidir. Yazıda sabit oran verilmemesi, işlem tarihinde banka belgesinin ve ilgili kararın incelenmesi gereğini ortadan kaldırmaz. 

Muhasebe birimi brüt satış kazancını, vergi kesintisini ve net banka tahsilatını ayrı izler. Kesinti işletme açısından mahsup edilebilir nitelikteyse 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabı değerlendirilir. Örneğin yukarıdaki kârlı satışta kesinti yapılırsa 102’ye net tahsilat, 193’e kesinti borç yazılır; 118’deki 100.000 TL ve 645’teki 12.000 TL değişmez.