689 Hesap Nedir? Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı

689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı; işletmenin olağan faaliyetleri dışında kalan, beklenmeyen veya arızi nitelikteki gider ve zararların izlendiği bir gelir tablosu hesabıdır. Örneğin deprem, sel veya yangın gibi olağandışı olaylar nedeniyle oluşan zararlar bu kapsamda değerlendirilebilir.

689 Hesap Nedir? Hangi Giderler Buraya Yazılır?

689 hesap kodu, işletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olarak ortaya çıkan ve 68 hesap grubundaki diğer hesapların kapsamına girmeyen gider ve zararların izlendiği muhasebe hesabıdır. Gider ve zararların niteliğine uygun hesaplarda sınıflandırılması esastır; bu nedenle her olağandışı gider doğrudan 689 hesaba kaydedilmez. Yangın veya deprem gibi olağandışı olaylardan doğan ve 68 grubundaki diğer özel hesapların kapsamına girmeyen zararlar bu hesapta izlenebilir.

689 Hesabı Borç mu Alacak mı?

689 hesabının normal bakiyesi borçtur. Olağandışı gider ve zararlar hesabın borcuna kaydedilir; dönem sonunda ise 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına devredilerek kapatılmak üzere alacaklandırılır. Düzeltme ve iptal kayıtlarında da hesabın alacak tarafı çalışabilir.

689 KKEG Hesabı mıdır? Yaygın Hatanın Doğrusu

689 hesabı doğrudan bir Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) hesabı olarak tanımlanmamıştır. KKEG, giderin muhasebe hesabından ziyade vergi matrahı karşısındaki durumunu ifade eder. Gider öncelikle niteliğine uygun muhasebe hesabında izlenir; vergi mevzuatına göre indirimi kabul edilmeyen tutarlar ise mali kârın tespitinde ticari kazanca ilave edilir. Bu nedenle muhasebe kaydı ile giderin vergi matrahına etkisi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

KKEG Nazım Hesaplarda Nasıl İzlenir? (950–951)

KKEG niteliğindeki giderler, işletmenin tercihine bağlı olarak nazım hesaplarda ayrıca takip edilebilir. Uygulamada bu amaçla 950-951 gibi nazım hesaplar kullanılabilmekle birlikte nazım hesap kullanımı zorunlu değildir.

950 KKEG Takip Hesabı: Gider tutarı kadar borçlandırılabilir.

951 KKEG Karşılık Hesabı: Aynı tutar kadar alacaklandırılabilir.

689 hesabın kapsamı ve işleyişi, Maliye Bakanlığınca yayımlanan Tekdüzen Hesap Planı ve ilgili Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri ile belirlenmiştir. Giderlerin KKEG niteliği ise 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (gerçek kişi işletmelerde 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu) hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Somut olaylarda güncel mevzuat ve ilgili tebliğ/sirkülerlerin kontrol edilmesi önerilir.

689 Muhasebe Kaydı Örnekleri

689 hesap kapsamında muhasebe kaydı yapılırken giderin muhasebe niteliği ile vergi matrahı karşısındaki durumu ayrı ayrı değerlendirilmelidir. KKEG niteliğindeki tutarlar mali kârın tespitinde ayrıca dikkate alınır.

Örnek 1: Vergi Borcuna İşleyen Gecikme Zammı Kaydı

İşletmenin ödediği 10.000 TL tutarındaki gecikme zammı, olağan faaliyet dışı bir unsur olarak 689 hesaba borç kaydedilebilir. Tutar, vergi matrahının tespitinde KKEG olarak dikkate alınır. İşletmenin KKEG tutarlarını nazım hesaplarda ayrıca takip etmesi halinde aşağıdaki kayıtlar kullanılabilir:

Not: Gecikme zammı, vadesinde ödenmeyen vergi borcuna 6183 sayılı Kanun uyarınca uygulanan bir fer'i alacaktır; gecikme faizi ise ikmalen, re'sen veya idarece yapılan tarhiyatlarda VUK kapsamında hesaplanır. İki kavram farklı süreçlere dayansa da muhasebe ve vergi matrahı karşısındaki durumları benzer şekilde değerlendirilir.

689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı (Borç): 10.000 TL

102 Bankalar Hesabı (Alacak): 10.000 TL

950 KKEG Takip Hesabı (Borç): 10.000 TL (İsteğe Bağlı Nazım Kayıt)

951 KKEG Karşılık Hesabı (Alacak): 10.000 TL (İsteğe Bağlı Nazım Kayıt)

Örnek 2: Şirket Aracına Kesilen Trafik Para Cezası Kaydı

Şirket adına düzenlenen 3.000 TL tutarındaki trafik para cezası doğrudan kasadan ödenmiştir. Tutar vergi matrahının tespitinde KKEG olarak dikkate alınır. KKEG’nin nazım hesaplarda ayrıca takip edilmesi tercih edilirse aşağıdaki nazım kayıtlar da kullanılabilir:

689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı (Borç): 3.000 TL

100 Kasa Hesabı (Alacak): 3.000 TL

950 KKEG Takip Hesabı (Borç): 3.000 TL (İsteğe Bağlı Nazım Kayıt)

951 KKEG Karşılık Hesabı (Alacak): 3.000 TL (İsteğe Bağlı Nazım Kayıt)

689 hesabının normal bakiyesi borçtur. Gider ve zararlar hesabın borcuna kaydedilir; dönem sonunda ise 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına devredilerek kapatılır.

689 hesap, işletmenin olağan faaliyetleri dışında ortaya çıkan gider ve zararların izlendiği, normal bakiyesi borç olan bir gelir tablosu hesabıdır. Bu hesaba kaydedilen bir tutarın KKEG niteliği taşıyıp taşımadığı ayrı bir değerlendirme konusudur ve vergi mevzuatına göre belirlenir. Muhasebe kaydı ile verginin matrah üzerindeki etkisinin birbirinden bağımsız değerlendirilmesi, hem doğru raporlama hem de vergi uyumu açısından önem taşır.

Sık Sorulan Sorular

689 hesap kanunen kabul edilmeyen gider midir?

Hayır. 689 hesabı doğrudan bir KKEG hesabı değildir. Bir giderin KKEG niteliği, kullanılan muhasebe hesabından bağımsız olarak vergi mevzuatı açısından değerlendirilir.

KKEG hangi hesapta izlenir?

KKEG niteliğindeki giderler öncelikle giderin niteliğine uygun muhasebe hesabında izlenir. İşletmeler bu tutarları kontrol amacıyla 950-951 gibi nazım hesaplarda ayrıca takip edebilir; nazım hesap kullanımı zorunlu değildir.

689 hesap borç mu alacak mı çalışır?