Vergi/Mevzuat

157 Hesap Nedir? Diğer Stoklar Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

5 dk okuma
157 Hesap Nedir? Diğer Stoklar Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

157 Diğer Stoklar, diğer stok hesaplarının kapsamına girmeyen ürün, artık ve hurda gibi kalemlerin izlendiği aktif hesaptır. Stok girişleri borca; satış, devir veya kullanım nedeniyle çıkışlar alacağa kaydedilir. MSUGT girişte maliyet bedelini esas alır; maliyetinin hesaplanması mutat olmayan hurdalarda VUK 278’in emsal bedel hükmü ayrıca uygulanır.  

Üretimden çıkan metal talaşı ile üretimde kullanılacak ambalaj aynı hesapta izlenmez. Benzer şekilde, bir malın 157’de bulunması satışının kendiliğinden KDV’den istisna olduğu anlamına gelmez. Mali müşavir, stok sınıflandırmasını ve teslimin vergisel niteliğini ayrı değerlendirmelidir. 

157 Hesap Nedir? Diğer Stokların Tanımı 

157 hesap, Tek Düzen Hesap Planı’nın Dönen Varlıklar içindeki Stoklar grubunda yer alan Diğer Stoklar hesabıdır. 157 muhasebe kodu, başka stok hesaplarında tanımlanmayan kalemleri izlemeye yarar; belgesi veya sınıflandırması belirsiz bütün malların toplandığı genel bir hesap değildir.  

Örneğin metal parça üreten işletmede üretim sırasında ayrılan, satılabilir nitelikteki metal talaşları 157 altında takip edilebilir. İşletme, bunları miktar ve değer olarak stok kayıtlarına alır. Ekonomik değeri bulunmayan ve stok niteliği taşımayan kayıpları ise aynı gerekçeyle aktifleştirmez. 

157 Hesapta Hangi Stoklar İzlenir? 

157 hesapta, diğer stok hesaplarına girmeyen hurda, artık ve niteliği uygun yan ürünler izlenir. Malın adı kadar edinilme amacı, üretimdeki rolü ve satışa hazır ürün niteliği de hesap seçimini belirler. 

Kalem veya kullanım amacı 

Değerlendirilecek hesap 

Üretimde kullanılacak ambalaj, yardımcı madde 

150 İlk Madde ve Malzeme 

Üretimi tamamlanan asıl mamul 

152 Mamuller 

Değiştirilmeden satılmak üzere alınan mal 

153 Ticari Mallar 

Diğer stok hesaplarına girmeyen hurda ve artık 

157 Diğer Stoklar 

Hurda ticareti yapan işletmenin yeniden satmak için satın aldığı hurda, ticari mal niteliğiyle 153’te izlenebilir. Dolayısıyla bütün hurdalar için 157 zorunlu değildir. Üretimden çıkan yan üründe de işletmenin üretim yapısı ve kalemin niteliği değerlendirilir. 

157.01 Metal Hurdaları ve 157.02 Diğer Üretim Artıkları gibi alt hesaplar kullanılabilir. Bu numaralar örnektir; zorunlu alt hesap kodları değildir. Stok kartında tür, kilogram veya adet, depo, birim değer ve çıkış belgesi birlikte izlenmelidir. 

157 Hesabın Muhasebe Kaydı: Örnekli Yevmiye Maddeleri 

157 hesabın muhasebe kaydı, stoğa girişte borç; satış veya kullanımda alacak yönünde yapılır. Aşağıdaki bağlantılı örnekte üretimden ayrılan metal hurdasının kayda esas değeri 10.000 TL, tamamının satış bedeli 13.000 TL kabul edilmiştir. Tutarlar temsilidir. 

Üretimden Çıkan Hurdanın Stoğa Alınması 

Üretim maliyetleri 151’de toplanmışken, ayrılan hurdaların 10.000 TL’lik değerinin üretim maliyetinden düşülerek ayrı stoğa alındığı varsayılır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

157.01 Metal Hurdaları 

10.000 

 

151 Yarı Mamuller – Üretim 

 

10.000 

Bu kayıt örneği, hurdanın değerini üretim maliyetinden ayırır; aynı tutarı ayrıca gelir yazmaz. Karşı hesap, hurdanın hangi aşamada ayrıldığına ve maliyet sistemine bağlıdır. Bu nedenle her üretim artığına otomatik olarak aynı kayıt uygulanmaz. Kayda esas değer, miktar ve değerleme dayanaklarıyla belgelenmelidir. 

Hurda Satışının Hasılat Kaydı 

Metal hurdasının tamamı 13.000 TL’ye vadeli satılmıştır. Teslimin KDV Kanunu 17/4-g kapsamına girdiği ve istisnadan vazgeçilmediği varsayımıyla kayıt şöyledir: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

120 Alıcılar 

13.000 

 

600 Yurt İçi Satışlar – Hurda Satışı 

 

13.000 

Örnek, üretim faaliyetiyle bağlantılı hurda satışını 600 altında ayrı izler. 602 Diğer Gelirler hesabı, yalnız satışın tali nitelikte olması gerekçesiyle otomatik seçilmez; hesap planındaki kapsam ve işlemin niteliği esas alınır. Tahsilat daha sonra gerçekleşirse 102 borç, 120 alacak kaydedilir. 

Satılan Hurdanın Maliyet Kaydı 

Satılan hurdaların 157’deki 10.000 TL kayıtlı değeri, örnekte 623 Diğer Satışların Maliyeti hesabına aktarılır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

623 Diğer Satışların Maliyeti 

10.000 

 

157.01 Metal Hurdaları 

 

10.000 

Hasılat ve maliyet ayrı kaydedildiğinde satışın farkı 3.000 TL olur; 157’de bu partiye ilişkin bakiye kalmaz. Yalnız satış faturasının işlenmesi stoğu kapatmaz. 153’te ticari mal olarak izlenen hurdaların satış maliyetinde ise 621 hesabı değerlendirilir.  

Sayım Fazlasının Geçici Kaydı 

Bağımsız bir sayım örneğinde, belgeli değerleme tutarı 2.000 TL olan stok fazlasının nedeni henüz açıklanamamıştır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

157 Diğer Stoklar 

2.000 

 

397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları 

 

2.000 

397 geçici izleme sağlar. Unutulmuş üretimden giriş, yanlış tartım veya başka depodan aktarım araştırılır. Neden belirlendiğinde ilgili düzeltme yapılır; fazlalık doğrudan satış hasılatı sayılmaz. 

Hurda Satışında KDV 

Hurda satışında KDV istisnası, teslimin KDV Kanunu 17/4-g kapsamına girmesine bağlıdır. Düzenleme; metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt ve cam hurda ve atıkları ile konfeksiyon kırpıntılarını kapsar. Her yan ürün veya ikinci el eşya bu kapsamda değildir.  

  • Malın hurda niteliği ve işlemden geçerek yeni bir ürün haline gelip gelmediği belirlenir. 

  • İstisnadan vazgeçilmişse vergilendirme ve tevkifat şartları ayrıca kontrol edilir. 

  • Fatura açıklaması, teslim belgesi ve tartım fişi stok çıkışıyla eşleştirilir. 

Hurda metalden elde edilen külçeler istisna kapsamında değerlendirilmez. İstisnalı teslimde yüklenilen KDV’nin durumu da ayrı incelenir. Tebliğ, imalat sırasında oluşan belirli kırpıntı, döküntü ve talaşlar için özel açıklama içerir; bütün hurda satışlarında otomatik indirim iptali yapılmaz.  

157 Hesap Dönem Sonunda Nasıl Değerlenir? 

157 hesabındaki stoklar, genel olarak VUK 274 uyarınca maliyet bedeliyle; VUK 278 kapsamındaki kalemler ise emsal bedelle değerlenir. Maliyetinin hesaplanması mutat olmayan hurdalar ve döküntüler, 278. maddenin ayrıca düzenlediği gruptadır.  

Emsal bedel, işletmenin gerekçesiz belirlediği tahmini satış fiyatı değildir. VUK 267’deki esaslar ve işlemin koşulları değerlendirilir; gerekli hallerde takdir süreci izlenir. Değer düşüklüğüne uğrayan mevcut stokla, maliyeti mutat biçimde hesaplanamayan üretim artığı aynı gerekçeyle ele alınmamalıdır. 

158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı, muhasebedeki değer kaybının ayrı izlenmesini sağlar. Bu hesaba kayıt yapılması tek başına giderin vergi matrahından indirilebileceğini göstermez. Vergisel değerleme şartları ve belgelendirme ayrıca sağlanmalıdır. 

157 dönem sonunda 690’a kapatılmaz. Sayım ve değerleme sonrasında kalan stok sonraki döneme devreder. Kontrolde stok kartları, tartım belgeleri, üretimden ayrılan miktarlar ve satış faturaları eşleştirilir; açıklanamayan farklar araştırılır. 

Yazar Müşavir Rotası

Sıkça Sorulan Sorular

Üretimde veya işletme faaliyetlerinde kullanılacak ambalaj 150’de izlenir. Hurda haline gelen ambalajın sınıflandırması ise yeni niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.