Vergi/Mevzuat

153 Hesap Nedir? Ticari Mallar Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

6 dk okuma
153 Hesap Nedir? Ticari Mallar Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

153 Ticari Mallar Hesabı, işletmenin üzerinde değişiklik yapmadan satmak amacıyla aldığı malları maliyet bedeliyle izleyen aktif stok hesabıdır. Alışta borç, satış ve alış iadesi gibi stok çıkışlarında alacak çalışır. Satılan malların maliyeti, kullanılan envanter yöntemine göre 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabına aktarılır.  

153 hesabın doğru bakiyesi, yalnız alış faturalarının kaydına bağlı değildir. İşletme, satılan miktarın maliyetini, iade hareketlerini ve sayım farklarını da izlemelidir. Bu kayıtlar eksik kaldığında stok tutarı ve brüt satış kârı birlikte etkilenir. 

153 Muhasebe Kodu: Ticari Mallar Hesabı Nedir? 

153 muhasebe kodu, Tek Düzen Hesap Planı’nın Dönen Varlıklar içindeki Stoklar grubunda yer alan Ticari Mallar hesabıdır. Ticari mal; üretim girdisi olarak tüketilmek veya işletmede kullanılmak yerine, yeniden satılmak amacıyla edinilen maldır.  

Örneğin kırtasiyenin satmak için aldığı defter ticari maldır. Aynı defter, işletmenin kendi kayıtlarında kullanılacaksa edinilme amacı değişir. Dolayısıyla hesabı belirleyen yalnız ürünün adı değil, işletmedeki kullanım amacıdır. 

Hesap 

Edinim veya üretim amacı 

150 İlk Madde ve Malzeme 

Üretimde veya işletme faaliyetlerinde kullanılacak malzemeler 

152 Mamuller 

İşletmenin üretimini tamamladığı ürünler 

153 Ticari Mallar 

Üzerinde değişiklik yapılmadan yeniden satılacak mallar 

Stok kartları ürün, miktar, depo ve birim maliyet bilgilerini birlikte göstermelidir. Örneğin 153.01 altında bir ürün grubu, alt kırılımlarda ürün kodları izlenebilir. Aynı kodun farklı malları belirsiz biçimde temsil etmesi, maliyet hesabını ve sayım kontrolünü güçleştirir. 

153 Hesap Nasıl Çalışır? Sürekli ve Aralıklı Envanter 

153 hesap her iki envanter yönteminde de ticari mal stokunu izler; temel fark, satış maliyetinin ne zaman hesaplanıp 621’e aktarıldığıdır. Sürekli envanterde maliyet satışla birlikte, aralıklı envanterde ise dönem sonu stok tespitinden sonra kaydedilir. 

Envanter yöntemi 

621 kaydının zamanı ve dayanağı 

Sürekli envanter 

Her satışta stok kartı ve seçilen maliyet yöntemi üzerinden 

Aralıklı envanter 

Dönem sonunda sayım, net alışlar ve dönem başı stoku üzerinden 

Aralıklı envanterde temel hesap, dönem başı stok + net alışlar − dönem sonu stok şeklindedir. Ancak sayım noksanı, numune veya diğer stok çıkışları varsa bunlar ayrıca ayrıştırılmalıdır. Satış dışı her farkı otomatik olarak 621’e yüklemek doğru değildir. 

Envanter yöntemi ile stok maliyeti hesaplama yöntemi farklı kararlardır. Sürekli envanter kullanan bir işletme FIFO veya hareketli ağırlıklı ortalama uygulayabilir. Kayıt zamanı ile birim maliyetin belirlenmesi birbirine karıştırılmamalıdır. 

Ticari Malların Muhasebe Kaydı: Örnekli Yevmiye Maddeleri 

Ticari malların muhasebe kaydı, alış maliyetini 153’e borç; satış veya iade nedeniyle çıkan maliyeti alacak yazarak yapılır. Aşağıdaki örneklerde başlangıç stoku bulunmadığı, KDV’nin indirilebilir olduğu ve tevkifat uygulanmadığı varsayılır. Tutarlar temsilidir. 

Ticari Mal Alışı 

İşletme 100 adet ürünü birimi 100 TL’den vadeli satın almış ve faturada 2.000 TL KDV hesaplanmıştır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

153 Ticari Mallar 

10.000 

 

191 İndirilecek KDV 

2.000 

 

320 Satıcılar 

 

12.000 

Daha sonra aynı üründen 100 adet daha, birimi 140 TL’den alınmıştır. İkinci alışın mal bedeli 14.000 TL’dir; aynı kayıt mantığı uygulanır. Böylece toplam miktar 200 adet, KDV hariç toplam maliyet 24.000 TL olur. Örneklerde ek alış maliyeti bulunmaz; gerçek işlemde edinimle doğrudan ilgili nakliye gibi unsurlar maliyete eklenir. 

Ticari Mal Satışı ve Satışın Maliyeti 

Her iki alıştan sonra 150 adet ürün, birimi 200 TL’den vadeli satılmıştır. Satış bedeli 30.000 TL, örnekte hesaplanan KDV 6.000 TL’dir. Gerçek işlemde malın tabi olduğu KDV oranı ayrıca esas alınır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

120 Alıcılar 

36.000 

 

600 Yurt İçi Satışlar 

 

30.000 

391 Hesaplanan KDV 

 

6.000 

Sürekli envanter ve FIFO uygulamasında satılan 150 ürünün maliyeti 17.000 TL’dir. Hesaplama, aşağıdaki yöntem karşılaştırmasında gösterilmiştir: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 

17.000 

 

153 Ticari Mallar 

 

17.000 

Hasılat kaydı satış fiyatını, maliyet kaydı ise stoktan çıkan değeri gösterir. Yalnız satış faturası kaydedilirse 153 bakiyesi fazla, maliyet eksik görünür. Aralıklı envanterde bu ikinci kayıt her satışta değil, dönem sonu maliyet tespitinde yapılır. 

Aynı KDV Döneminde Alış İadesi 

İşletmenin ikinci partiden 10 ürünü, alışın yapıldığı KDV döneminde satıcıya iade ettiği ayrı örnekte mal bedeli 1.400 TL, KDV 280 TL’dir: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

320 Satıcılar 

1.680 

 

153 Ticari Mallar 

 

1.400 

191 İndirilecek KDV 

 

280 

Bu kayıt stok maliyetini ve satıcı borcunu azaltır. Sonraki KDV döneminde yapılan alış iadeleri uygulamada 391 Hesaplanan KDV üzerinden düzeltilebilir. Bu nedenle 191 veya 391 seçimi dönem, belge ve beyanname kaydıyla birlikte değerlendirilir. KDV Kanunu 35, düzeltmeyi değişikliğin gerçekleştiği dönemle ilişkilendirir.  

Sayım Eksiğinin Geçici Kaydı 

Başka bir örnekte stok kartında bulunan 5 ürünün sayımda eksik olduğu, toplam kayıtlı maliyetinin 700 TL olduğu tespit edilmiştir: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

197 Sayım ve Tesellüm Noksanları 

700 

 

153 Ticari Mallar 

 

700 

197 hesabı, eksikliğin nedeni araştırılıncaya kadar geçici izleme sağlar. Unutulmuş satış, yanlış depo kaydı, sorumlu kişiden alacak veya gerçek kayıp farklı işlemler gerektirir. Eksiklik kendiliğinden fire sayılmaz; fire veya zayi olma durumunda belgelendirme, vergi gideri ve KDV sonuçları ayrıca değerlendirilir. 

Stok Değerleme Yöntemleri Nelerdir? 

Stok maliyetinin belirlenmesinde FIFO ve ağırlıklı ortalama, yaygın kullanılan maliyet akış yöntemleridir. FIFO ilk alınan maliyetleri önce çıkışa verir; ortalama yöntem ise eldeki uygun maliyetleri ağırlıklandırır. Bu yöntemler satış fiyatını değil, 153’te kalan tutarı ve 621’e aktarılacak maliyeti belirler.  

TÜİK’in 3 Kasım 2026 tarihli Ekim 2026 Yİ-ÜFE bülteninde yıllık artış yüzde 27,41 olarak açıklanmıştır. İşletmenin alış fiyatları farklılaştığında maliyet yöntemlerinin sonuçları da ayrışabilir. Ancak bu genel endeks, her malın fiyatının aynı oranda arttığını veya stokların kendiliğinden endeksle değerleneceğini göstermez.  

Aynı Veriyle FIFO ve Ağırlıklı Ortalama 

Karşılaştırma yalnız yukarıdaki iki alış ve 150 adet satış içindir; ayrı iade ve sayım eksiği örneklerini içermez. Satış, iki alışın da ardından gerçekleşmiştir. 

FIFO maliyeti: 100 × 100 TL + 50 × 140 TL = 17.000 TL. Ağırlıklı ortalama birim maliyet: 24.000 TL / 200 adet = 120 TL. Ortalama yöntemle satış maliyeti: 150 × 120 TL = 18.000 TL. 

Karşılaştırılan tutar 

FIFO (TL) 

Ortalama (TL) 

153’ten 621’e aktarılan maliyet 

17.000 

18.000 

Kalan 50 ürünün stok maliyeti 

7.000 

6.000 

30.000 TL satışta brüt kâr 

13.000 

12.000 

Ortalama yöntem seçilseydi satışın maliyet kaydı 621 borç 18.000 TL / 153 alacak 18.000 TL olurdu. 120, 600 ve 391 hesaplarıyla yapılan satış faturası kaydı değişmezdi. Toplam alış maliyeti her iki yöntemde de 24.000 TL’dir; fark bu tutarın satılan ve kalan mallar arasında dağılımındadır. 

Dönemsel ağırlıklı ortalama dönem sonunda, hareketli ağırlıklı ortalama ise her yeni alıştan sonra hesaplanır. Bu örnekte bütün alışlar satıştan önce olduğu için iki ortalamanın sonucu aynıdır; alış ve satışlar iç içe geçtiğinde sonuç farklılaşabilir. 

TMS 2 ve BOBİ FRS, LIFO yöntemini kabul etmez. VUK yönünden de LIFO’ya ilişkin eski düzenleme 5024 sayılı Kanun’la 274. maddenin değiştirilmesi sonucunda kaldırılmıştır; yöntem güncel bir vergi seçeneği gibi sunulmamalıdır. Bu sonuç, güncel kanun metniyle birlikte değerlendirilmiştir.  

Dönem Sonu Değerleme 

Ticari mallar VUK 274 uyarınca kural olarak maliyet bedeliyle değerlenir. Değerleme günündeki satış bedelinin maliyete göre yüzde 10 veya daha fazla düşmesi halinde, maddede belirtilen koşullarla emsal bedel uygulanabilir.  

Muhasebedeki stok değer düşüklüğü karşılığı 158 hesabında ayrı izlenir; karşılık kaydı tek başına vergi matrahından indirim sağlamaz. BOBİ FRS’de maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanı esas alınır. Vergi değerlemesi ile finansal raporlama düzeltmeleri ayrı incelenmelidir.  

153, dönem sonunda 690’a kapatılan bir gelir tablosu hesabı değildir. Kalan malların maliyeti, sayım ve gerekli değerleme işlemleri sonrasında sonraki döneme taşınır. Yukarıdaki FIFO karşılaştırmasında başka hareket yoksa devreden stok 7.000 TL’dir.

Sıkça Sorulan Sorular

İşletmenin üzerinde değişiklik yapmadan yeniden satmak için aldığı maldır. İşletmenin kendi kullanımına aldığı malzeme aynı amaçla değerlendirilmez.