Vergi/Mevzuat

152 Hesap Nedir? Mamuller Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

5 dk okuma
152 Hesap Nedir? Mamuller Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

152 Mamuller Hesabı, üretimi tamamlanmış ve satışa hazır ürünleri maliyet bedeliyle izleyen aktif stok hesabıdır. Tamamlanan üretim hesaba borç, satılan ürünlerin maliyeti 620 Satılan Mamuller Maliyeti karşılığında alacak kaydedilir. Depoda kalan mamuller, dönem sonu sayım ve değerleme kontrollerinden sonra sonraki döneme devreder.  

Mamulün üretilmesi ile satılması farklı muhasebe olaylarıdır. Üretimin tamamlanması stok sınıfını değiştirir; satış ise hasılat ve maliyet kayıtlarını birlikte gerektirir. 152 hesabın doğru kullanımı, bu iki aşamanın ayrı belgelerle izlenmesine dayanır. 

152 Hesap Nedir? Mamullerin Tanımı 

152 hesap, işletmenin üretim süreci tamamlanan ürünlerini izlediği Mamuller hesabıdır. Mamul, işletmenin hedeflediği üretim aşamaları bitmiş ve satışa hazır hale gelmiş üründür. Boyası, montajı ve gerekli kontrolleri tamamlanan masa bu kapsamdadır. 

152 muhasebe kodu, Tek Düzen Hesap Planı’nda Dönen Varlıklar içindeki Stoklar grubunda bulunur. Ürünün beklenen satış fiyatını değil, üretimden gelen maliyetini gösterir. Satış fiyatının değişmesi, tek başına stok maliyetini aynı yönde değiştirmez. 

Hesap 

Temel ayrım 

151 Yarı Mamuller-Üretim 

Üretimi devam eden ürünlere yüklenen maliyet 

152 Mamuller 

İşletmenin üretimini tamamladığı ürünlerin maliyeti 

153 Ticari Mallar 

Üzerinde değişiklik yapılmadan satılmak üzere alınan malların maliyeti 

Alt hesaplar ürün bazında tutarlı açılmalıdır. Örneğin 152.01 Masa ve 152.02 Sandalye ayrımı yapılabilir. Aynı alt hesap kodunun farklı ürünleri temsil etmesi, miktar ve birim maliyet kontrolünü güçleştirir. İşletme, ürün ve depo bilgisini stok kartlarıyla eşleştirmelidir. 

152 Hesap Nasıl Çalışır? Üretimden Satışa Akış 

152 hesap tamamlanan üretimde ve satıştan dönen uygun mamullerde borç, satış veya diğer stok çıkışlarında alacak çalışır. Temel akış, üretimdeki maliyetin 151’den 152’ye ve satılan kısmın 152’den 620’ye aktarılmasıdır.  

7/A seçeneğinde üretim maliyetleri genel olarak yansıtma hesaplarıyla 151’de toplanıp tamamlandığında 152’ye geçer; 7/B’de ise 799 Üretim Maliyet Hesabı’ndan tamamlanan üretime ait tutar 152’ye aktarılır. Bu nedenle tamamlanmamış üretimle bitmiş mamul maliyetleri aynı bakiyede bırakılmamalıdır. 

Üretimden depoya giriş fişi, tamamlanma raporu ve maliyet dökümü 152’ye girişin dayanaklarını oluşturur. Satış faturası ise satış bedelini gösterir. Sırf üretim tamamlandı diye müşteri alacağı veya satış hasılatı kaydedilmez. 

152 Hesabın Muhasebe Kaydı: Örnekli Yevmiye Maddeleri 

152 hesabın muhasebe kaydı, tamamlanan üretimin maliyetini borca, stoktan çıkan ürünün maliyetini alacağa yazarak yapılır. Aşağıdaki örneklerde sürekli envanter yöntemi kullanılmış, başlangıç mamul stoku bulunmadığı varsayılmıştır. Tutarlar temsilidir. 

Tamamlanan Üretimin Depoya Alınması 

İşletme, birim üretim maliyeti 1.000 TL olan 100 adet masayı tamamlamıştır. 151’de izlenen toplam 100.000 TL maliyet 152.01 Masa alt hesabına aktarılır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

152.01 Masa 

100.000 

 

151 Yarı Mamuller-Üretim 

 

100.000 

Bu işlem yalnız üretimden mamul stokuna geçişi gösterir. Mamulün birim maliyeti, satış fiyatından bağımsız olarak 1.000 TL’dir. 

Mamul Satışı: Hasılat ve Maliyet Kaydı 

İşletme 40 masayı KDV hariç toplam 60.000 TL’ye vadeli satmıştır. Örnekte 12.000 TL KDV hesaplandığı ve tevkifat bulunmadığı varsayılır; gerçek işlemde ürünün tabi olduğu KDV uygulaması ayrıca belirlenir. 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

120 Alıcılar 

72.000 

 

600 Yurt İçi Satışlar 

 

60.000 

391 Hesaplanan KDV 

 

12.000 

Satılan 40 masanın toplam 40.000 TL maliyeti ayrıca stoktan çıkarılır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

620 Satılan Mamuller Maliyeti 

40.000 

 

152.01 Masa 

 

40.000 

İlk kayıt müşteri alacağını ve hasılatı, ikinci kayıt satışın maliyetini gösterir. Yalnız maliyet kaydı yapılması satış hasılatını eksik bırakır; yalnız fatura kaydı yapılması ise stok ve brüt kârı hatalı gösterir. 

Satış İadesi: Gelir Düzeltmesi ve Stoka Dönüş 

Müşteri 10 masayı satışın gerçekleştiği KDV dönemi içinde iade etmiştir. İade satış bedeli 15.000 TL, KDV 3.000 TL ve kayıtlı maliyet 10.000 TL’dir. Masaların fiilen geri geldiği ve önceki durumuyla yeniden satılabilir olduğu varsayılır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

610 Satıştan İadeler 

15.000 

 

391 Hesaplanan KDV 

3.000 

 

120 Alıcılar 

 

18.000 

İade edilen mamullerin maliyeti de stoka geri alınır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

152.01 Masa 

10.000 

 

620 Satılan Mamuller Maliyeti 

 

10.000 

KDV Kanunu 35, düzeltmenin değişikliğin gerçekleştiği dönemde yapılmasını ve iade malın işletmeye fiilen girmesini esas alır. Örnek aynı dönem düzeltmesidir; sonraki dönem iadelerinde KDV tutarı uygulamada 191 İndirilecek KDV üzerinden izlenir. İade belgesi, dönem ve beyanname birlikte kontrol edilmelidir.  

Mamul Sayım Fazlasının Kaydedilmesi 

Sayımda nedeni henüz açıklanamayan 5 adet masa fazlası tespit edilmiş ve birim maliyetin 1.000 TL olduğu doğrulanmıştır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

152.01 Masa 

5.000 

 

397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları 

 

5.000 

397, neden araştırılıncaya kadar geçici izleme sağlar. Fazlalık eksik üretim girişinden kaynaklanıyorsa düzeltme bu nedene göre yapılır; otomatik olarak satış geliri yazılmaz. Sayım noksanı ise bu kaydın aynısı değildir; geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları üzerinden araştırılır. 

Mamul Değer Düşüklüğü 

Mamul değer düşüklüğü karşılığı, muhasebede 654 Karşılık Giderleri borç ve 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı alacak kaydıyla izlenir. Ancak karşılık kaydı, tek başına vergi matrahından indirim hakkı doğurmaz. 

VUK 278 kapsamındaki bozulma, kırılma ve benzeri önemli değer kayıplarında emsal bedel ve ilgili tespit usulleri değerlendirilir. Gereken takdir veya imha belgeleri sağlanmadan yalnız işletme içi tahmine dayanılarak vergiye esas zarar oluşturulmamalıdır. BOBİ FRS Bölüm 6 ise stokları maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçer.  

152 Hesap Dönem Sonu Envanter ve Değerleme Nasıl Yapılır? 

152 hesabın dönem sonu bakiyesi, fiilî mamul miktarlarının doğrulanmış üretim maliyetleriyle eşleştirilmesi yoluyla kontrol edilir. VUK 275’e göre maliyette hammadde, işçilik ve genel imal gideri payları bulunur; genel idare gideri payının maliyete katılması ihtiyaridir.  

Örnekte 100 mamul girişinden 40 satış düşülüp 10 iade ve 5 sayım fazlası eklendiğinde 75 masa, yani 75.000 TL brüt stok kalır. Net satılan maliyet 40.000 − 10.000 = 30.000 TL’dir. Başka hareket veya değerleme düzeltmesi olmadığı varsayımıyla stok ve 620 bu tutarlarla karşılaştırılır. 

  • Üretimden giriş, satış, iade ve sayım belgeleri stok kartlarıyla eşleştirilir. 

  • Miktarlar ürün bazında sayılır; hasarlı veya satılamayan mamuller ayrılır. 

  • Üretimde kalan ürünlerin yanlışlıkla mamul stokuna alınmadığı kontrol edilir. 

152 bir bilanço hesabıdır; doğrudan 690’a devredilmez. Satılmamış mamuller, gerekli envanter ve değerleme işlemlerinden sonra sonraki döneme taşınır.

Sıkça Sorulan Sorular

Normal işleyişinde borç bakiyesi verir veya sıfırlanır. Alacak bakiyesinde eksik üretim girişi, fazla maliyet çıkışı ve hatalı iade kaydı araştırılır.