Vergi/Mevzuat

151 Hesap Nedir? Yarı Mamuller Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

5 dk okuma
151 Hesap Nedir? Yarı Mamuller Hesabı İşleyişi ve Muhasebe Kaydı

151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabı, üretimi henüz tamamlanmamış ürünlere yüklenen malzeme, işçilik ve genel üretim maliyetlerini izleyen aktif stok hesabıdır. Maliyet aktarımında borç, tamamlanan üretim 152 Mamuller hesabına devredildiğinde alacak çalışır. Üretimde kalan ürünlerin maliyeti dönem sonunda bu hesapta taşınır.  

TÜİK’in 10 Kasım 2026’da yayımladığı Eylül 2026 Sanayi Üretim Endeksi bülteninde, imalat sanayi üretiminin yıllık yüzde 2,6 arttığı açıklanmıştır. Üretim hacmi değişirken mali müşavir açısından temel kontrol, tamamlanan ürünlerle üretimde kalan maliyetleri ayırmaktır. Sektör endeksi, tek başına işletmenin stok değerini belirlemez.  

Yarı Mamul Ne Demek? 

Yarı mamul, üretim sürecine girmiş fakat işletmenin hedeflediği nihai ürün niteliğine henüz ulaşmamış üründür. Hammaddeye işlem uygulanmış ve maliyet yüklenmiş olsa da üretim aşamaları devam eder. 

Mobilya atölyesinde kesimi ve birleştirilmesi başlamış, ancak zımpara ve boyası bitmemiş masa yarı mamuldür. Tekstil işletmesinde dikimi devam eden gömlekler de aynı kapsamdadır. Üretime henüz alınmamış kereste veya kumaş ise hammadde niteliğini korur. 

Bir ürünün yarı mamul olması, satılamayacağı anlamına gelmez. İşletme, üretimin belirli bir aşamasındaki ürünü başka bir üreticiye satabilir. Sınıflandırmada ürünün işletmedeki üretim planı ve geldiği aşama esas alınır. 

151 Muhasebe Kodu: Yarı Mamuller Hesabı Nedir? 

151 muhasebe kodu, Tek Düzen Hesap Planı’nda Dönen Varlıklar içindeki Stoklar grubuna ait Yarı Mamuller-Üretim hesabını ifade eder. Hesap, üretime yüklenmiş maliyeti izler; satış bedelini veya beklenen kârı göstermez.  

Hesap 

Üretim sürecindeki karşılığı 

150 İlk Madde ve Malzeme 

Henüz tüketilmemiş hammadde ve malzemeler 

151 Yarı Mamuller-Üretim 

Üretim sürecindeki ürünlere yüklenen maliyetler 

152 Mamuller 

Üretimi tamamlanmış, satışa hazır ürünler 

İşletme, 151 altında sipariş, ürün grubu veya üretim partisi bazında alt hesap açabilir. Böylece üretim raporundaki miktarlar ile muhasebe maliyetleri karşılaştırılır. Aynı ürünün hem yarı mamul hem tamamlanmış mamul olarak mükerrer izlenmesi önlenir. 

151 Hesap Nasıl Çalışır? 150 → 151 → 152 Akışı 

151 hesap, üretime ait maliyetlerin yüklenmesiyle borçlanır; tamamlanan ürünlerin maliyetinin 152’ye aktarılmasıyla alacaklanır. Normal işleyişte borç bakiyesi verir veya sıfırlanır. Ancak 150’den 151’e geçiş, standart maliyet akışında doğrudan bir stok virmanından ibaret değildir. 

7/A seçeneğinde malzeme tüketimi önce ilgili gider hesabında izlenir. Direkt malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden üretime düşen tutarlar sırasıyla 711, 721 ve 731 yansıtma hesapları üzerinden 151’e taşınır. Tamamlanan üretim daha sonra 152’ye aktarılır.  

7/B seçeneğinde üretime ait giderler, gider çeşitlerinden dağıtım yoluyla 799 Üretim Maliyet Hesabı’nda toplanır. Maliyet çıkarma döneminde tamamlanmamış üretime ait tutar 151’e, tamamlanan üretime ait tutar 152’ye aktarılır. Bu nedenle 7/A’daki yansıtma hesaplarıyla 7/B’deki 799 aynı kayıt içinde gelişigüzel kullanılmaz. 

Maliyet çıkarma dönemi yalnız yıl sonu değildir; işletmenin düzenine göre aylık veya başka dönemler olabilir. Bu yazı 151’e giriş ve çıkışı gösterir; gider hesaplarının kendi kapanış kayıtları ayrıca yürütülür. 

151 Hesabın Muhasebe Kaydı: Örnekli Yevmiye Maddeleri 

151 hesabın muhasebe kaydı, üretime yüklenen toplam maliyetin borca, üretimden çıkan tutarın alacağa yazılmasıyla yapılır. Aşağıdaki mobilya işletmesi örneğinde başlangıç yarı mamul stoku bulunmadığı ve fiilî maliyet yönteminin uygulandığı varsayılır. Tutarlar temsilidir. 

Üretim Maliyetlerinin 151’e Aktarılması 

İşletmenin maliyet döneminde üretime yükleyeceği direkt malzeme 60.000 TL, direkt işçilik 30.000 TL ve genel üretim gideri 20.000 TL’dir. Bu giderlerin daha önce ilgili hesaplarda toplandığı kabul edilir: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

151 Yarı Mamuller-Üretim 

110.000 

 

711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma 

 

60.000 

721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma 

 

30.000 

731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma 

 

20.000 

Kayıt, üretime yüklenen toplam 110.000 TL’yi 151’e alır. Henüz bütün ürünler tamamlanmış değildir. 710, 720 ve 730 hesapları daha önce kullanıldığı için aynı maliyet bu aşamada ikinci kez gider kaydedilmez. 

Tamamlanan Üretimin 152’ye Aktarılması 

Üretim raporu, 110.000 TL toplam maliyetin 80.000 TL’lik kısmının tamamlanan masalara ait olduğunu göstermektedir: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

152 Mamuller 

80.000 

 

151 Yarı Mamuller-Üretim 

 

80.000 

Bu işlemden sonra 151’de 30.000 TL üretimde kalan maliyet bulunur. Tamamlanma kaydı satış kaydı değildir; müşteriye teslim gerçekleşmediği için sırf 152’ye aktarım nedeniyle hasılat veya KDV doğmaz. 

Yarı Mamulün Satılması 

Kalan yarı mamullerin 10.000 TL maliyetli bölümü, başka bir üreticiye 15.000 TL bedelle satılmıştır. Üretilen mal satışının 600, maliyetinin 620 altında izlendiği örnekte, faturada 3.000 TL KDV bulunduğu ve tevkifat uygulanmadığı varsayılır. Gerçek işlemde ürünün KDV oranı ve tevkifat durumu ayrıca belirlenir. 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

120 Alıcılar 

18.000 

 

600 Yurt İçi Satışlar 

 

15.000 

391 Hesaplanan KDV 

 

3.000 

Üretimi tamamlanmadan satılan ürünün kayıtlı maliyeti ayrıca stoktan çıkarılır: 

Hesap 

Borç (TL) 

Alacak (TL) 

620 Satılan Mamuller Maliyeti 

10.000 

 

151 Yarı Mamuller-Üretim 

 

10.000 

Bu örnek, işletmenin kendi üretimindeki ürünün satışını esas alır. Ticari mal veya diğer satış niteliğindeki işlemlerde uygun satış ve maliyet sınıflandırması ayrıca değerlendirilir. Satış bedeli ile stok maliyeti birbirinin yerine kullanılmaz; işlemlerden sonra 151’de 20.000 TL kalır. 

Yarı Mamul Stokunun Değerlemesi 

Yarı mamuller, VUK 275 kapsamında üretim aşamasına kadar oluşan maliyetleriyle değerlenir. Maliyete kullanılan hammadde, ürüne düşen işçilik ve genel imal gideri payı girer. Kanun, genel idare giderlerinden pay verilmesini ihtiyari tutar; zorunlu ambalaj unsuru da ilgili üretim aşamasına göre dikkate alınır.  

Tamamlanma oranı her maliyet unsuru için ayrı belirlenebilir. Örneğin malzemenin tamamı başlangıçta üretime verilmişken işçilik ve genel üretim işlemleri yüzde 50 tamamlanmış olabilir. Bu durumda bitmiş ürün maliyetinin tamamına tek bir yüzde uygulamak doğru sonuç vermeyebilir. 

BOBİ FRS Bölüm 6, stokların maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçülmesini öngörür. Yarı mamulün net gerçekleşebilir değeri değerlendirilirken tahmini satış bedelinden kalan tamamlama ve satış maliyetleri düşülür. Vergisel değerleme şartları ise ayrıca incelenir.  

Sıkça Sorulan Sorular

Evet. Ürün üretim tamamlanmadan satılabilir. Satış faturası ve maliyet çıkışı ayrı kaydedilir; ürünün vergisel niteliği ayrıca kontrol edilir.