340 Hesabı Nedir?

340 Alınan Sipariş Avansları Hesabı, işletmenin ileride teslim edeceği mal veya hizmetler için peşin aldığı kısa vadeli avansları izleyen pasif karakterli hesaptır. Avans tahsilinde alacak, teslim veya mahsupta borç çalışır; teslimden önce satış geliri oluşmaz. 

340 Alınan Sipariş Avansları Hesabı Nedir? 

340 hesap kodu, Tek Düzen Hesap Planı’nda kısa vadeli yabancı kaynakların 34 Alınan Avanslar grubunda yer alır. 340 muhasebe kodu müşteriden alınan sipariş ön ödemesini gösterir; işletmenin tedarikçiye verdiği stok avansı ise 159 Verilen Sipariş Avansları hesabında izlenir. Tanımın dayanağı 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’dir. 

340 Hesabın İşleyişi: Borç mu Alacak mı Çalışır? 

340 hesap, avans alındığında alacaklandırılır; teslim, mahsup veya iade sırasında borçlandırılır. Normal bakiyesi alacaktır ve henüz yerine getirilmemiş sipariş yükümlülüğünü gösterir. 

Banka tahsilatında 102 Bankalar borç, 340 alacak çalışır; nakit tahsilatta 100 Kasa kullanılır. 

Teslimde avans, müşteri alacağıyla mahsup edilir. Sipariş iptalinde iade edilen tutar 340 borç, 102 Bankalar alacak kaydedilir. 

Borç bakiyesi oluşursa fazla mahsup, mükerrer kayıt veya yanlış hesap kullanımı kontrol edilir. 

340 Alınan Sipariş Avansları Muhasebe Kaydı (Örnekli Yevmiye) 

340 nolu hesapta tahsilat ve teslim ayrı kaydedilir. Örnekte işletme 40.000 TL avans alır, ardından net 100.000 TL tutarındaki yurt içi malı teslim eder. K, işlem için hesaplanan KDV tutarını temsil eder; tutarlar örnektir, vergi oranı verilmemiştir. 

Avansın alınması 

Mal teslimi ve avans mahsubu 

Birleşik kayıt, teslim faturası ile avans mahsubunu birlikte gösterir; toplam borç ve alacak 100.000 + K tutarında eşittir. Kalan alacak tahsilinde 102 borç, 120 alacak çalışır. Satılan malın maliyet kaydı bu örneğin dışındadır. 

340 vs 440 vs 349: Hangi Avans Hangi Hesaba? 

340 ve 440 sipariş avanslarını vadesine göre, 349 ise diğer kısa vadeli avansları niteliğine göre ayırır. Sınıflandırmada bilanço tarihindeki kalan vade esas alınır. 

440’taki avansın vadesi bir yılın altına indiğinde 440 borç, 340 alacak kaydedilir. Örneğin 40.000 TL aktarımda iki hesap da aynı tutarla çalışır. Teslim tarihi uzayıp yükümlülük uzun vadeli hâle gelirse 340 borç, 440 alacak kaydıyla yeniden sınıflandırılır. 

Alınan Sipariş Avanslarında Enflasyon Düzeltmesi 

Alınan sipariş avansı, parasal olmayan nitelik taşıyorsa enflasyon düzeltmesinin uygulandığı dönemlerde düzeltilir; yalnızca 340 hesapta bulunması yeterli değildir. 555 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği’nin 22. maddesi ve ekleri uyarınca avansın bağlı olduğu kıymet ve sözleşme incelenir. Belirli mal veya hizmet miktarına endekslenen avanslar parasal olmayan nitelik taşıyabilir. 

Güncel dönem kuralı: 7571 sayılı Kanun’la eklenen VUK geçici 37. madde, genel olarak 2025–2027 hesap dönemlerinde enflasyon düzeltmesini ertelemiştir. Özel hesap dönemlerinde 2026–2028’de biten dönemler esas alınır. Mükerrer 298/A-9 kapsamındaki sürekli işlenmiş altın ve gümüş alım satımı ve imaliyle uğraşan mükellefler istisnadır. Bu nedenle önce dönem ve mükellef kapsamı, ardından avansın niteliği değerlendirilir. 

Dövizli Sipariş Avanslarında Kur Farkı Nasıl Kaydedilir? 

Dövizli avanslarda kur değişimi, işletme lehine kambiyo kârı veya aleyhine kambiyo zararı doğurabilir. Örneğin avans yükümlülüğünün TL karşılığı değerleme sonucunda 2.000 TL azalırsa 340 borç, 646 Kambiyo Kârları alacak kaydedilir; artışta 656 Kambiyo Zararları borç, 340 alacak çalışır. Kur artışı, alınan avans yükümlülüğü açısından otomatik olarak kâr değildir. 

Yurt dışı satışta 601 Yurt Dışı Satışlar kullanılır. İhracatın KDV istisnası ayrıca değerlendirilir; yurt içi örnekteki 391 kaydı her ihracata aynen uygulanmaz. Salt avans tahsilatı KDV doğurmaz; teslimden önce fatura düzenlenirse belgelenen tutar için vergiyi doğuran olay gerçekleşir.